I. KHÁI QUÁT CHUNG
1. Thông tin chung:
- Tên nước: Cộng hòa Guinea (Republic of Guinea)
- Thủ đô: Conakry
- Quốc khánh: 02/10/1958
- Vị trí địa lý: Cộng hoà Guinea nằm ở Tây Phi trên bờ Đại Tây Dương, có biên giới chung với Guinea-Bissau, Senegal, Mali, Sierra Leone, Côte d’Ivoire và Liberia.
- Diện tích: 245.857 km2
- Khí hậu: Nhiệt đới
- Dân số: 16,2 triệu người (2026, theo IMF)
- Ngôn ngữ: Tiếng Pháp
- Đơn vị tiền tệ: Franc Guinea (GNF, 01 USD = 8.589 GNF,)
- GDP: 27,52 tỷ USD (2025, theo IMF)
- GDP/đầu người: 1.740 USD (2025, theo IMF)
- Tôn giáo: Hồi giáo 86,7%, còn lại theo đạo cổ truyền và Cơ Đốc giáo.
- Lãnh đạo chủ chốt:
+ Tổng thống: Ngài Mamadi Doumbouya (từ tháng 01/2026).
2. Khái quát lịch sử
Từ đầu thế kỷ 19 trở về trước, Guinea là một phần của quốc gia rộng lớn bao gồm một phần Mali và Bờ Biển Ngà hiện nay. Năm 1886, Pháp bắt đầu đánh chiếm Guinea. Nhân dân Guinea đã chiến đấu chống lại thực dân Pháp dưới sự lãnh đạo của thủ lĩnh Samori Touré. Năm 1898 thủ lĩnh Samori Touré bị bắt. Năm 1905 Pháp chiếm hoàn toàn Guinea và đặt Guinea trong khối Tây Phi thuộc Pháp. Sau khi Pháp chiếm Guinea, nhân dân Guinea liên tiếp nổi dậy đấu tranh chống ách thống trị của Pháp.
Ngày 02/10/1958, Guinea tuyên bố độc lập và thành lập nước Cộng hoà Guinea do Ahmad Sekou Toure làm Tổng thống. Chính quyền của Tổng thống Ahmad Sekou Toure theo đuổi chính sách độc lập dân tộc, ủng hộ các phong trào giải phóng châu Phi.
Từ năm 1978, Cộng hoà Guinea đổi tên thành Cộng hoà Nhân dân
Cách mạng Guinea.
Tháng 4/1984, sau khi Tổng thống Ahmad Sekou Toure qua đời, lực lượng quân sự do Đại tá Lansana Conté đứng đầu tiến hành đảo chính và lên cầm quyền, đổi tên nước thành Cộng hoà Guinea. Tổng thống Lansana Conté tuyên bố thực hiện đường lối phát triển đất nước theo hướng tự do hoá kinh tế (1985), đa dạng hoá quan hệ với các nước, xây dựng Hiến pháp mới theo chế độ đa đảng (1990).
3. Thể chế nhà nước, chế độ chính trị, đảng phái chính trị:
- Thể chế nhà nước: Tháng 1/2026, chính quyền chuyển tiếp Cộng hòa Guinea đã tổ chức bầu cử tổng thống kể từ sau cuộc đảo chính quân sự lật đổ Tổng thống Alpha Condé vào tháng 9/2021 và thành lập chính quyền dân sự theo mô hình Cộng hòa Tổng thống.
- Đảng phái: Để chuẩn bị cho bầu cử hậu đảo chính, ông Mamadi Doumbouya đã tìm cách loại bỏ các đối thủ bằng việc đình chỉ nhiều đảng phái chính trị đối lập, do đó, số lượng đảng phái đang hoạt động hợp pháp ở Guinea hiện nay khá hạn chế.
4. Đặc điểm tình hình, chính sách:
4.1. Chính trị -xã hội:
Ngày 05/9/2021, một nhóm sĩ quan quân đội do Đại tá Mamady Doumbouya (43 tuổi), nguyên cựu sĩ quan trong quân đội Pháp tiến hành đảo chính, phế truất Tổng thống Ahmad Sekou Toure, giải tán chính quyền và thành lập chính quyền quân sự chuyển tiếp. Đại tá Mamady Doumbouya trở thành Chủ tịch Uỷ ban Quốc gia Đoàn kết và Phát triển của Guinea từ ngày 05/9/2021.
Ngày 28/12/2025, chính quyền chuyển tiếp Cộng hòa Guinea đã tổ chức bầu cử tổng thống kể từ sau cuộc đảo chính quân sự lật đổ Tổng thống Ahmad Sekou Toure. Ông Mamady Doumbouya đã giành chiến thắng với 86,72% số phiếu bầu, chính thức trở thành Tổng thống Cộng hòa Guinea cho nhiệm kỳ 7 năm.
4.2. Kinh tế:
- Cộng hòa Guinea giàu tài nguyên, có đường bờ biển dài, tiềm năng thủy lợi và nông nghiệp, đường biên giới tiếp giáp với 06 nước và dự trữ khoáng sản (chiếm 25% dự trữ bô-xít thế giới đồng thời là nhà sản xuất thứ 2; dự trữ 3 tỷ tấn sắt, 700 tấn vàng; ngoài ra còn có kim cương, cô-ban…) nhưng tỷ lệ khai thác còn khiêm tốn.
+ Cơ cấu ngành: nông nghiệp 23%, công nghiệp 35%, dịch vụ 46%.
+ Các sản phẩm xuất khẩu chính: bô-xít, vàng, kim cương…
+ Các sản phẩm nhập khẩu chính: sản phẩm dầu mỏ, kim loại, máy móc, thiết bị vận tải, vải sợi, thực phẩm…
+ Các đối tác thương mại chính: Trung Quốc, Ấn Độ, Hà Lan,
Jordan, Bỉ, Pháp, Tây Ban Nha…
5. Quan hệ đối ngoại:
- Dưới thời chính quyền mới, Guinea tiếp tục duy trì đường lối đối ngoại đa phương, khéo léo điều phối quan hệ với ECOWAS và các quốc gia Tây Phi, nhất là Bờ Biển Ngà, củng cố quan hệ với Gabon, đồng thời duy trì quan hệ cân bằng với cả phương Tây và Trung Quốc.
- Cộng hòa Guinea là thành viên của Liên hợp quốc, Phong trào Không liên kết, Liên minh châu Phi (AU), Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF) và Cộng đồng kinh tế Tây Phi (ECOWAS).
II. QUAN HỆ VỚI VIỆT NAM
1. Quan hệ chính trị:
- Thiết lập quan hệ ngoại giao: Cộng hòa Guinea là nước châu Phi đầu tiên lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam ngày 09/10/1958, tích cực ủng hộ cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của ta.
- Cơ quan đại diện: Việt Nam từng mở Đại sứ quán tại thủ đô Conakry năm 1960, đóng cửa tháng 12/1986. Hiện nay, Đại sứ quán Việt Nam tại Morocco kiêm nhiệm Cộng hoà Guinea. Đại sứ quán Guinea tại Trung Quốc kiêm nhiệm Việt Nam.
- Hoạt động trao đổi đoàn:
+ Đoàn Việt Nam thăm Guinea: Bộ trưởng Ngoại giao Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam Nguyễn Thị Bình (1974), Phó Chủ tịch nước Nguyễn Hữu Thọ (1978), Đặc phái viên Chính phủ Bộ trưởng Văn hóa và Thông tin Nguyễn Văn Hiếu (1979), Trưởng ban Đối ngoại TW Nguyễn Thành Lê (1979), Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng - Đại tướng Võ Nguyên Giáp (1980), Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình (1994);
+ Đoàn Guinea thăm Việt Nam: Tổng thống Ahmad Sekou Toure (nguyên thủ châu Phi đầu tiên thăm Việt Nam, 1960); Phó Tổng tham mưu trưởng quân đội Guinea Kaman Diabi (1968); Bộ trưởng Nội thương dự kỷ niệm Quốc khánh 02/9/1975 (1975), Cố vấn Tổng thống Guinea (1988), Bộ trưởng Bộ Hợp tác Quốc tế và Bộ trưởng Bộ Thương mại, Công nghiệp và doanh nghiệp vừa và nhỏ (2006), Bộ trưởng Công Thương (4/2013), Bộ trưởng, Cố vấn Đối ngoại của Tổng thống (9/2016); Bộ trưởng Ngoại giao Mamadi Touré (8/2018).
2. Hợp tác kinh tế - thương mại - đầu tư:
Năm 2025, tổng kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và Guinea đạt 233,16 triệu USD, trong đó ta xuất khẩu 47,41 triệu USD và nhập khẩu 185,75 triệu USD. Ta xuất khẩu chủ yếu các mặt hàng clanhke và xi măng, chất dẻo nguyên liệu, máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng khác… và nhập khẩu chủ yếu các mặt hàng hạt điều, thức ăn gia súc và nguyên liệu, dầu mỡ động thực vật…
3. Các Hiệp định, thỏa thuận đã ký kết giữa hai nước:
Hiệp định hợp tác văn hóa, Kế hoạch hợp tác văn hóa (1961), Kế hoạch hợp tác văn hóa 1963-1964 (1963), Kế hoạch hợp tác văn hóa 1966-1967 (1966), Hiệp định bưu chính và điện chính (1970), MOU về thương mại gạo (2013)./.
Tháng 1/2026