I. KHÁI QUÁT CHUNG:
- Thông tin chung:
- Tên nước: Cộng hòa Nam Sudan (Republic of South Sudan).
- Thủ đô: Juba.
- Ngày Quốc khánh/ Ngày Độc lập: 9/7/2011 (độc lập khỏi Sudan).
- Vị trí địa lý: nằm ở khu vực Trung Phi, phía Đông giáp Ethiopia, Bắc giáp Sudan, Nam giáp Uganda và Kenya, Tây giáp Trung Phi.
- Khí hậu: nhiệt đới, nhiệt độ trung bình thường trên 25°C, đặc biệt trong mùa khô (từ tháng 1 đến tháng 4) nhiệt độ ở mức cao hơn 35°C.
- Diện tích: 644.329 km2
- Dân số: 15,9 triệu người (2026, theo IMF)
- Dân tộc: Dinka (40%), Nuer (15%), Shilluk, Azande, Bari….
- Tôn giáo: Thiên chúa giáo (60,5%), Tín ngưỡng (32,9%), Hồi giáo (6,2%), tôn giáo khác (0,4%)
- Ngôn ngữ chính thức: tiếng Anh
- Đơn vị tiền tệ: Bảng Nam Sudan (SSP)
- GDP: 4,98 tỷ USD (2025, theo IMF);
- GDP/đầu người: 313,22 USD (2025, theo IMF)
- Lãnh đạo chủ chốt:
+ Tổng thống: Salva Kirr Mayardit (từ tháng 7/2011);
+ Chủ tịch Thượng viện: Deng Deng Akon (từ tháng 8/2021);
+ Chủ tịch Hạ viện: Jemma Nunu Kumba (từ tháng 8/2021);
+ Bộ trưởng Ngoại giao và Hợp tác Quốc tế: Simaya Kumber (từ tháng 4/2025).
2. Khái quát lịch sử:
Năm 1898, Sudan bị xâm chiếm và trở thành thuộc địa của Anh, chịu sự cai quản gián tiếp của Anh thông qua Ai Cập. Chính phủ Anh chia Sudan ra hai phần, miền Bắc đa số theo Hồi giáo và miền Nam theo đạo Thiên Chúa. Năm 1936, khi Anh rời Ai Cập, chính giới Ai Cập thúc giục việc hợp nhất Sudan thành lãnh thổ nước này. Năm 1952, phe quân đội Ai Cập đảo chính, lật đổ vương triều cũ và lập nền cộng hòa. Chính phủ mới cũng tuyên bố hủy bỏ chính thể đồng trị tại Sudan. Ngày 12/2/1953, Anh và Ai Cập đã ký Hiệp định công nhận quyền tự quyết của Sudan. Ngày 1/1/1956, Sudan tuyên bố độc lập, thành lập nước Cộng hoà Sudan.
Ngay khi độc lập, hai miền Nam-Bắc Sudan đã có nhiều xung đột. Các cuộc binh biến kéo dài (từ năm 1955-1972 và từ năm 1983-2005) khiến 2,5 triệu người, chủ yếu là dân thường chết do hạn hán và hơn 5 triệu người phải tị nạn.
Tháng 1/2005, các bên tại Sudan ký Thỏa thuận Hòa bình toàn diện nhằm kết thúc xung đột kéo dài. Như một phần của thỏa thuận, miền Nam Sudan được hưởng quy chế tự trị trong 6 năm, ngay sau đó sẽ tiến hành cuộc trưng cầu dân ý tại miền Nam. Cuộc trưng cầu dân ý sau đó được tổ chức vào tháng 01/2011 với kết quả 98% phiếu bầu ủng hộ Nam Sudan ly khai.
3. Thể chế nhà nước, chế độ chính trị, đảng phái chính trị:
- Thể chế nhà nước: Theo hiến pháp chuyển tiếp năm 2011, Nam Sudan theo thể chế Cộng hòa Tổng thống liên bang. Quyền hành pháp được trao cho Tổng thống và Phó Tổng thống. Hiện tại, Nam Sudan có 5 Phó Tổng thống, trong đó Phó Tổng Thống thứ nhất là Riek Machar Teny Dhurgon. Tổng thống đương nhiệm của Nam Sudan được bầu trực tiếp với nhiệm kỳ 4 năm.
- Các đảng phái chính: Hiện có gần 30 đảng phái chính trị hoạt động tại Nam Xu-đăng, trong đó tiêu biểu là:
+ Phong trào Giải phóng Nhân dân Sudan (SPLM): thành lập năm 1983, hiện là Đảng cầm quyền, với Chủ tịch đảng là đương kim Tổng thống Salva Kiir Mayardit.
+ Phong trào Giải phóng Nhân dân Sudan đối lập (Sudan People's Liberation Movement-in-Opposition - SPLM-IO): thành lập năm 2013, Chủ tịch là Phó tổng thống thứ nhất Riek Machar.
+ Liên minh đối lập Nam Sudan (South Sudan Opposition Alliance -SSOA): thành lập tháng 2/2018, Chủ tịch đảng là Josephine Lagu.
+ Phong trào Giải phóng Nhân dân Sudan - Thay đổi Dân chủ (SPLM-DC): thành lập tháng 6/2009 với Chủ tịch đảng là Lam Akol.
4. Đặc điểm tình hình, chính sách:
4.1. Chính trị - xã hội:
Kể từ khi tuyên bố độc lập vào ngày 9/7/2011, Nam Sudan gặp khó khăn trong quản trị và xây dựng đất nước cũng như kiểm soát các lực lượng đối lập hoạt động trong lãnh thổ của mình. Giai đoạn 12/2013-02/2018, Nam Sudan rơi vào nội chiến do xung đột giữa Chính phủ và các lực lượng đối lập, bất chấp Thỏa thuận thành lập Chính phủ chuyển tiếp chia sẻ quyền lực được ký tháng 8/2015. Ngày 12/9/2018, Tổng thống Nam Sudan Salva Kiir và lãnh đạo phe nổi dậy Riek Machar đã ký kết Thoả thuận hoà bình, trong đó bao gồm việc ngừng bắn vĩnh viễn và chia sẻ quyền lực. Ngày 22/2/2020, Chính phủ đoàn kết dân tộc chuyển tiếp của Nam Sudan được thành lập, mở ra giai đoạn chuyển tiếp dự kiến kéo dài đến khi tổ chức tổng tuyển cử. Ông Riek Machar được chỉ định là Phó Tổng thống thứ nhất cùng 04 Phó Tổng thống khác. Ngày 6/3/2020, nội các Nam Sudan được chỉ định với 35 Bộ trưởng.
Tháng 3/2025, chính quyền của Tổng thống Salva Kiir bắt giữ Phó Tổng thống Riek Machar, Chủ tịch Đảng SPLM-IO đối lập, cùng nhiều chính trị gia đối lập khác.
4.2. Kinh tế:
- Nam Sudan thuộc nhóm các nền kinh tế kém phát triển nhất do bất ổn chính trị kéo dài. Nền kinh tế Nam Sudan phụ thuộc chủ yếu vào các nguồn thu từ dầu mỏ (chiếm hơn 80% tổng thu nhập). Giai đoạn nội chiến kéo dài đã tàn phá nền kinh tế và hệ thống cơ sở hạ tầng của Nam Sudan. Hàng triệu người dân Nam Sudan hiện đang đối diện với tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng.
+ Các sản phẩm xuất khẩu chính: dầu thô, vàng... Đối tác xuất khẩu chính: Trung Quốc, Ý, Singapore, Nhật Bản, UAE
+ Các sản phẩm nhập khẩu chính: xe ô tô, dược phẩm, hàng dệt may... Đối tác nhập khẩu chính: UAE, Kenya, Trung Quốc, Mỹ, Ấn Độ...
- Nam Sudan xếp hạng 185/189 về Chỉ số phát triển con người (HDI) năm 2022, theo Báo cáo của UNDP.
5. Quan hệ đối ngoại:
- Sau khi tuyên bố độc lập khỏi Sudan, Nam Sudan trở thành quốc gia thứ 195 trên thế giới và là thành viên thứ 193 của Liên hợp quốc (ngày 14/7/2011) và gia nhập Liên minh châu Phi cũng trong năm 2011.
- Nam Sudan là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế như Cộng đồng Đông Phi (EAC), Liên minh Nghị viện (IPU), Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (Interpol), Hiệp hội phát triển quốc tế (IDA), Liên đoàn Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế (IFRCS), Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM)…
- Phái bộ gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc tại Nam Sudan (United Nations Mission In South Sudan, viết tắt: UNMISS) được thành lập vào năm 2011 nhằm củng cố hòa bình và an ninh và cho phép Chính phủ Nam Sudan mới thành lập đảm nhận các chức năng của mình.
II. QUAN HỆ VỚI VIỆT NAM
1. Quan hệ chính trị:
- Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao: 21/02/2019 (Việt Nam đã công nhận Nam Sudan ngay sau khi nước này tuyên bố độc lập năm 2011).
- Cơ quan đại diện: hiện nay, Đại sứ quán Việt Nam tại Ai Cập kiêm nhiệm Nam Sudan. Đại sứ quán Nam Sudan tại Trung Quốc kiêm nhiệm
Việt Nam.
- Hoạt động trao đổi đoàn:
+ Đoàn Việt Nam thăm Nam Sudan: Thứ trưởng Đoàn Xuân Hưng thăm với tư cách Đặc phái viên Thủ tướng Chính phủ ngay trước thời điểm Nam Sudan tuyên bố độc lập năm 2011; 02 đoàn Bộ Quốc phòng gồm đoàn liên ngành do Thứ trưởng Nguyễn Chí Vịnh dẫn đầu với sự tham gia của Đại sứ, Trưởng Phái đoàn Việt Nam tại LHQ (ở New York) Đặng Đình Quý (24/2-01/3/2019).
+ Nam Sudan chưa cử đoàn thăm Việt Nam.
- Tiếp xúc song phương: Tháng 9/2021, tại New York, bên lề Phiên thảo luận chung cấp cao Đại hội Đồng Liên hợp quốc, UVBCT, Bí thư TW Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương Phan Đình Trạc đã tiếp Phó Tổng thống Nam Sudan Rebecca Nyandeng De Mabior. Đây là cuộc gặp cấp cao nhất giữa Lãnh đạo Đảng ta với Lãnh đạo Nam Sudan kể từ khi hai nước lập quan hệ ngoại giao.
2. Hợp tác kinh tế - thương mại - đầu tư: Hiện chưa ghi nhận có hợp tác trong lĩnh vực kinh tế - thương mại và đầu tư.
3. Các lĩnh vực hợp tác khác
- Về hợp tác tại các cơ chế đa phương:
Việt Nam và Nam Sudan thường xuyên phối hợp ủng hộ nhau tại các diễn đàn đa phương, đặc biệt trong khuôn khổ Liên hợp quốc. Gần đây, Nam Sudan ủng hộ Việt Nam là Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2020-2021.
- Hợp tác an ninh - quốc phòng:
Việt Nam đã cử sỹ quan, quân nhân tham gia Phái bộ gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc tại Nam Sudan (UNMISS) từ 2014 và triển khai bệnh viện dã chiến cấp 2 đầu tiên năm 2018. Đến nay, Việt Nam đã triển khai 06 bệnh viện dã chiến cấp 2, mỗi bệnh viện có quân số 63 người.
Tháng 1/2026