I. KHÁI QUÁT CHUNG
1. Thông tin chung:
- Tên quốc gia: Cộng hòa Togo (Republic of Togo).
- Thủ đô: Lomé.
- Ngày Quốc khánh: 27/4/1960.
- Vị trí địa lý: Nằm ở Tây Phi, bên bờ vịnh Benin, giữa Benin và Ghana.
- Khí hậu: Nhiệt đới, mùa đông khô và mùa hè mưa.
- Diện tích: 56.785 km2.
- Dân số: 9,72 triệu người (2025, theo Quỹ Tiền tệ quốc tế).
- Dân tộc: Người Phi 99% (gồm 37 nhóm dân tộc, đông nhất là người Ewe, Mina và Kabre) và dưới 1% là người Âu và gốc Syria – Lebanon.
- Tôn giáo: Đạo cổ truyền 51%, Thiên chúa giáo 29% và Hồi giáo 20%.
- Ngôn ngữ chính thức: Tiếng Pháp.
- Đơn vị tiền tệ: Franc-CFA.
- GDP: 10,95 tỷ USD (2025, theo Quỹ tiền tệ quốc tế); GDP/đầu người: 1.120 nghìn USD (2025, theo Quỹ tiền tệ quốc tế).
- Lãnh đạo chủ chốt:
+ Tổng thống: Jean - Lucien Savi de Tové (từ tháng 5/2025);
+ Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng: Faure Essozimna Gnassingbé (từ tháng 5/2025);
+ Chủ tịch Quốc hội: Kodjo Sevon-Tepe Adedze (từ tháng 6/2024);
+ Bộ trưởng Ngoại giao, Hợp tác, Hội nhập châu Phi và Kiều dân: Robert Dussey (từ tháng 6/2013).
2. Khái quát lịch sử:
Năm 1884, Đức ký với Vua Mpala tại Togoville một hiệp định bảo hộ, mở đường cho thực dân Đức đô hộ Togo, kéo dài đến cuối Chiến tranh thế giới thứ I. Sau Chiến tranh Thế giới thứ I, Togo bị phân chia thành vùng duyên hải Lomé thuộc Pháp, vùng lãnh thổ phía Tây thuộc Anh.
Năm 1922, Hội Quốc liên ủy quyền cho Anh cai trị vùng phía Tây, Pháp cai trị vùng phía Đông. Vùng Togo thuộc Anh tuyên bố sát nhập vào Ghana năm 1956. Vùng Togo thuộc Pháp trở thành quốc gia độc lập năm 1960 và Sylvanus Olympio trở thành Tổng thống đầu tiên. Năm 1963, Tổng thống Olympio bị ám sát. Thủ tướng Nicola Grunitzky lên cầm quyền.
Năm 1967, Eyadéma Gnassingbé đảo chính lật đổ Nicola Grunitzky và lên cầm quyền cho đến khi qua đời vào tháng 02/2005. Giới quân sự đưa con trai ông là Faure Essozimna Gnassingbé lên thay thế. Dưới sức ép trong nước và của Liên minh châu Phi (AU), Cộng đồng Kinh tế Tây Phi (ECOWAS), ông Faure Essozimna Gnassingbé đã cho tổ chức bầu cử hợp hiến vào tháng 4/2005. Kết quả, ông Faure Essozimna Gnassingbé giành thắng lợi với 60,2% số phiếu. ECOWAS đã đóng vai trò trung gian hòa giải giúp chấm dứt bạo động giữa chính phủ và phe đối lập trước và sau bầu cử, thiết lập lại trật tự tại Togo.
3. Thể chế nhà nước, chế độ chính trị, đảng phái chính trị:
- Thể chế nhà nước: Togo theo chế độ Cộng hòa Tổng thống. Tổng thống được bầu theo phổ thông đầu phiếu, nhiệm kỳ 5 năm, là người đứng đầu Nhà nước và Chính phủ. Từ tháng 5/2019, giới hạn nhiệm kỳ Tổng thống được áp dụng là 2 nhiệm kỳ 5 năm và không tính các nhiệm kỳ trước năm 2019.
- Cơ cấu nghị viện: Quốc hội theo hệ thống đơn viện, gồm 91 ghế, đại biểu nhiệm kỳ 5 năm.
- Các đảng chính trị chính: Togo gồm 16 đảng phái chính trị, trong đó có các đảng chính sau:
+ Liên minh vì nền Cộng hòa (Union pour la République - UNIR): Đây là Đảng cầm quyền thành lập vào năm 2012- tiền thân là Đảng Liên minh đảng nhân dân Togo (RPT) của cố Tổng thống Eyadéma Gnassingbé.
+ Liên minh các lực lượng vì sự thay đổi (Union des Forces du Changement - UFC): được thành lập năm 2011, Chủ tịch đảng là ông Leon Kengo.
4. Đặc điểm tình hình, chính sách:
4.1. Chính trị - xã hội:
- Tổng thống Faure Essozimna Gnassingbé lên nắm quyền từ năm 2005, thay thế cha mình là cố Tổng thống Eyadéma Gnassingbé. Tổng thống Faure Essozimna Gnassingbé tái đắc cử tại các cuộc bầu cử năm 2010, 2015 và 2020. Năm 2017, phe đối lập đã kêu gọi sửa đổi Hiến pháp, quay trở lại quy định giới hạn tối đa 2 nhiệm kỳ Tổng thống và tổ chức bầu cử Tổng thống 02 vòng. Đến tháng 5/2019, Hiến pháp do ông Faure Essozimna Gnassingbé đề xuất sửa đổi đã được thông qua, theo đó Tổng thống được bầu thông qua bỏ phiếu kín hai vòng với nhiệm kỳ 05 năm, có thể kéo dài thêm tối đa 01 nhiệm kỳ.
Sau một số giai đoạn bất ổn, khủng hoảng chính trị (gần nhất trong giai đoạn 2017 - 2018), tình hình Togo hiện nay cơ bản ổn định. Tháng 5/2024, Togo đã thông qua Hiến pháp mới, thiết lập nền Cộng hòa thứ 05, kết thúc chế độ Cộng hòa Tổng thống và chuyển sang chế độ Cộng hòa Nghị viện. Tháng 8/2024, Tổng thống Faure Essozimna Gnassingbé đã bổ nhiệm nội các mới nhằm triển khai thiết lập các thể chế trong giai đoạn quá độ sang Hiến pháp mới, theo đó chức danh Tổng thống mang tính biểu tượng, thực quyền là Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng. Tổng thống Jean - Lucien Savi de Tové bắt đầu nhiệm kỳ từ tháng 5/2025.
- Togo đứng thứ 161/193 về chỉ số phát triển con người (HDI) năm 2025 (theo UNDP).
4.2. Kinh tế:
- Kinh tế Togo chủ yếu dựa vào nông nghiệp trồng trọt (ngô, sắn, kê) và khai khoáng. Nông nghiệp chiếm 65% lao động cả nước. Ca cao, cà phê, bông, phốt phát là các mặt hàng xuất khẩu chính, đóng góp 40% giá trị xuất khẩu.
- Về công nghiệp, Togo đứng thứ tư thế giới về sản xuất phốt phát, mặc dầu vậy ngành này cũng gặp khó khăn do ảnh hưởng của giá phốt phát trên thị trường thế giới và do cạnh tranh với nước ngoài gia tăng.
- Tăng trưởng kinh tế Togo duy trì ổn định ở mức 5,5 - 6% trong giai đoạn từ năm 2010 đến nay, đạt 5,3% năm 2024, khoảng 6% năm 2025. Với vị trí địa chính trị - kinh tế quan trọng tại khu vực Vịnh Guinea, Togo là cửa ngõ chính cho hàng hóa thâm nhập thị trường các nước Sahel và Tây Phi. Lộ trình Phát triển quốc gia Togo 2025 ưu tiên phát triển các lĩnh vực năng lượng, khai khoáng, logistics, nông nghiệp, công nghiệp chế biến, số hóa, thu hút đầu tư nước ngoài…
- Togo được coi là Thụy Sĩ của Tây Phi, nơi đặt trụ sở của Quỹ phát triển Cộng đồng kinh tế các quốc gia Tây Phi (ECOWAS), Ngân hàng phát triển Tây Phi (BOAD) và các ngân hàng khu vực khác. Từ hơn 10 năm nay, với sự giúp đỡ của Ngân hàng thế giới (WB) và Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), Togo tiến hành cải cách kinh tế, bao gồm tư nhân hoá, minh bạch tài chính công, giảm chi tiêu chính phủ, ổn định chính trị và thúc đẩy thương mại, nhằm tìm lại vị trí trung tâm thương mại ở khu vực Tây Phi trước đây. Môi trường kinh doanh ở Togo được Doing Business 2020 đánh giá cải thiện đáng kể, xếp 97/190 quốc gia được xếp hạng.
- Các sản phẩm xuất khẩu chính: Ca cao, cà phê, bông, phốt phát là các mặt hàng xuất khẩu chính, đóng góp khoảng 40% giá trị xuất khẩu; Các sản phẩm nhập khẩu chính: máy móc, thiết bị, thực phẩn, sản phẩm dầu mỏ; Các đối tác thương mại chính: Trung Quốc, Bỉ, Pháp, Nigeria, Hàn Quốc, Hà Lan, Cameroon.
5. Chính sách và quan hệ đối ngoại:
- Chính sách đối ngoại của Togo tập trung vào việc thúc đẩy hoà bình, ổn định và phát triển kinh tế trong khu vực và trên thế giới.
- Togo thực thi chính sách đối ngoại không liên kết, tích cực thể hiện vai trò trong các vấn đề khu vực Tây Phi và trong Liên minh châu Phi, quan hệ tốt với các nước láng giềng, đặc biệt là Ghana và Bờ Biển Ngà và duy trì mối quan hệ đa dạng với các quốc gia khác nhằm tăng cường hợp tác chính trị, kinh tế và văn hoá. Tổng thống Togo được Cộng đồng Kinh tế các nước Tây Phi (ECOWAS) chỉ định là nguyên thủ điều phối quan hệ với các nước Liên minh Sahel; Bộ trưởng Ngoại giao Togo là Trưởng đoàn đàm phán Hiệp định đối tác giữa EU với các nước châu Phi-Caribe-Thái Bình Dương (ACP).
- Togo có mối quan hệ lịch sử văn hóa mật thiết với Pháp, Đức về nhiều mặt: chính trị, kinh tế, quân sự, xã hội, văn hoá…; và là đối tác thương mại hàng đầu của Trung Quốc ở khu vực Tây Phi. Năm 1987, Togo nối lại quan hệ với Israel (trước đó cắt quan hệ ngoại giao năm 1973). Togo thực thi chính sách hướng Đông nhiều hơn, quan tâm tới các đối tác tiềm năng tại châu Á, trong đó có Việt Nam.
- Togo là thành viên Liên hợp quốc (UN), Phong trào Không liên kết (NAM), Liên minh Châu Phi (AU), Cộng đồng kinh tế Tây Phi (ECOWAS), Cộng đồng các nước có sử dụng tiếng Pháp (Francophonie), Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Tổ chức thương mại thế giới (WTO) và nhiều tổ chức quốc tế và khu vực khác. Togo cũng tích cực tham gia vào công tác gìn giữ hòa bình, chủ yếu là Phái bộ MINUSMA tại Mali.
II. QUAN HỆ VỚI VIỆT NAM
1. Quan hệ chính trị:
- Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao: 8/2/1975.
- Thông tin về cơ quan đại diện tại mỗi nước: Hai nước chưa mở Đại sứ quán tại thủ đô của nhau. Hiện nay, Đại sứ quán Việt Nam tại Nigeria kiêm nhiệm Togo. Đại sứ quán Togo tại Trung Quốc kiêm nhiệm Việt Nam.
- Đoàn Togo vào Việt Nam: Tổng thống Eyadéma Gnassingbé thăm chính thức Việt Nam (11/1995); Tổng thống Eyadéma Gnassingbé vào Việt Nam tham dự Hội nghị cấp cao Francophonie cùng đi có con trai Faure Essozimna Gnassingbé (11/1997), bà Irène Ashira Assih, Bộ trưởng Bộ Xã hội, Phát triển phụ nữ và Bảo vệ trẻ em (11/2000); ông Elliot Ohin, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao tham dự Hội thảo Việt Nam - châu Phi lần 2 (8/2010; Bộ trưởng Ngoại giao, Hội nhập khu vực và kiều dân nước Cộng hòa Togo Robert Dusse (1/2025).
- Đoàn Việt Nam vào Togo: Tổng Giám đốc Thông tấn xã Việt Nam Đào Tùng (1979).
2. Hợp tác kinh tế - thương mại - đầu tư:
2.1 Về thương mại:
Kim ngạch thương mại hai chiều những năm gần đây đều đạt trên 300 triệu USD/năm. Togo là một trong 10 đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam tại châu Phi; năm 2023 đạt 326 triệu USD, trong đó ta xuất 240 triệu USD; năm 2024 đạt 372 triệu USD, trong đó ta xuất 291,5 triệu USD. Việt Nam nhập khẩu chủ yếu hạt điều, đậu tương và bông, xuất khẩu xe máy nguyên chiếc, phụ tùng xe máy, gạo.
Theo số liệu sơ bộ của Tổng Cục Hải quan, năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam – Togo đạt 367.319.514 USD, trong đó xuất khẩu 267.971.000 USD (phương tiện vận tải và phụ tùng, gạo, sản phẩm hóa chất, hạt tiêu, hàng dệt may…), nhập khẩu 99.348.514 USD (hạt điều, bông các loại, đậu tương…).
2.2. Nông nghiệp:
Togo mong muốn được học tập kinh nghiệm và kỹ thuật của Việt Nam trong các lĩnh vực như thủy lợi, trồng lúa nước và công nghệ sản xuất cà phê, hợp tác theo mô hình 2+1 dưới sự tài trợ của FAO.
Tháng 12/2023, hai bên đã phối hợp triển khai Dự án “Hỗ trợ kỹ thuật của Việt Nam nhằm cải thiện trồng lúa tại Togo” (giữa Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam - VAAS với Viện Khoa học Nông nghiệp Togo (ITRA) do OIF tài trợ (thông qua Viện Pháp ngữ về Phát triển Bền vững IFDD).
Hai bên đã ký Ý định thư về tăng cường hợp tác nông nghiệp nhân chuyến thăm Việt Nam của Bộ trưởng Ngoại giao Togo (tháng 01/2025)
3. Các lĩnh vực hợp tác khác:
Hai nước hợp tác tốt trên các diễn đàn đa phương. Togo từng ủng hộ Việt Nam là Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2020-2021. Gần đây nhất, ta ủng hộ bạn vào Ủy ban Công ước về Xóa bỏ mọi hình thức phân biệt chủng tộc (CERD) nhiệm kỳ 2022-2026, bạn ủng hộ ta vào Hội đồng nhân quyền các nhiệm kỳ 2023-2025 và 2026-2028.
4. Cộng đồng Việt Nam tại Togo:
Hiện có khoảng 20 người, tập trung vào các lĩnh vực buôn bán hàng may mặc, vật liệu xây dựng, nhà hàng và phòng tranh.
5. Các hiệp định, thỏa thuận đã ký kết giữa hai nước:
- Hiệp định khung hợp tác kinh tế - thương mại - văn hoá và khoa học kỹ thuật (1995, hiệu lực 10 năm nay đã hết hiệu lực).
- Hiệp định khung hợp tác kinh tế - thương mại - văn hoá và khoa học kỹ thuật mới thay thế Hiệp định ký năm 1995 (8/2010, chưa có hiệu lực).
Tháng 01/2026